Hafik’te yapı yaparken en az konuşulan ama en çok önemli olan konu, binanın altındaki zemindir. Kızılırmak vadisinde, göl ve akarsu çevresinde yer alan bir ilçede zeminin her parselde aynı olmasını beklemek gerçekçi değildir. Vadi tabanında yumuşak ve suya doygun zeminler, yükselti kesimlerinde daha sağlam zeminler bulunabilir. Bu fark, temel tipinden bodrum kararına, maliyetten deprem güvenliğine kadar uzanan sonuçlar doğurur. Bu sayfa, Hafik’te zemin etüdünü ve deprem yönetmeliğini yapı sahibinin gözünden anlatır. Genel bilgi için zemin etüdü rehberimiz da faydalıdır.
Zemin etüdünde neye bakılır?
Sondaj ve laboratuvar çalışmalarıyla zemin tabakalarının kalınlığı, cinsi ve dayanımı belirlenir. Raporda şu başlıklar yer alır:
- Taşıma gücü: Zeminin binadan gelen yükü güvenle taşıyıp taşımadığı,
- Yeraltı suyu: Seviyesi ve mevsimsel değişimi,
- Zemin sınıfı: Deprem tasarımında kullanılan sınıflandırma,
- Oturma: Yük altında olası oturma miktarı ve farklı oturma riski,
- Öneriler: Temel tipi, kazı şevi, iyileştirme ihtiyacı.
Bu bilgiler, statik projenin girdisidir. Etüdü yapan kuruluşun yetkili olması ve raporun ruhsat dosyasına eklenmesi gerekir.
Hafik’e özgü üç zemin senaryosu
| Senaryo | Muhtemel durum | Alınan önlemler |
|---|---|---|
| Vadi tabanı, akarsu ve göle yakın | Yüksek yeraltı suyu, yumuşak zemin | Radye temel, güçlü su yalıtımı, drenaj, bodrum sınırlaması |
| Eğimli ya da yükseltili parsel | Kayma ve şev stabilitesi | İstinat yapısı, drenaj, kademeli temel |
| Dolgu ya da eski yapı yeri | Homojen olmayan zemin | Dolgunun kaldırılması ya da iyileştirme |
Bu tablo genel çerçevedir; gerçek karar her parselde etüt sonucuna dayanır.
Yeraltı suyu ve bodrum kararı
Su seviyesi yüksek bir parselde bodrum yapmak, sürekli nem ve su baskını riskiyle yaşamak demek olabilir. Bu durumda alınabilecek önlemler şunlardır:
- Bodrum yerine yükseltilmiş zemin kat ve açık otopark,
- Temel çevresinde drenaj sistemi,
- Perde ve radye betonunda su yalıtım membranı,
- Su tahliyesi ve gerekirse pompa çözümü.
Bu çözümler etütte belirlenen su seviyesine göre boyutlandırılır. Temel ve bodrum su yalıtımının nasıl yapıldığı hakkında temel ve bodrum su yalıtımı rehberimize bakabilirsiniz.
Deprem yönetmeliği ve konuma özel değer
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. Bu yönetmelikle birlikte tasarım, eski deprem bölgesi haritası yerine AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndaki konuma özel değerlere göre yapılır. Aynı ilçede iki farklı parselin tasarım girdisi farklı olabilir; zemin sınıfı da buna eklenir. “1. derece deprem bölgesi” gibi ifadeler artık güncel sistemi anlatmaz. Yönetmeliğin ev sahibi için ne anlama geldiğini deprem yönetmeliği rehberimizde özetledik.
Depreme dayanıklı yapı için sahadaki üç şart
Kâğıt üstündeki proje, sahada doğru uygulandığında anlam kazanır:
- Beton kalitesi: Hazır beton sınıfı doğru siparişle alınmalı, numune alınmalı, sonuçlar kayıt altına alınmalı.
- Donatı ve etriye düzeni: Özellikle kolon-kiriş birleşimlerinde etriye sıklaştırması projedeki gibi uygulanmalı.
- Yapı denetimi: Denetim kuruluşunun kalıp, donatı ve döküm öncesi kontrolleri atlanmamalı.
Bu konuda depreme dayanıklı yapı rehberimiz ve beton sınıfı rehberimiz ayrıntı sunar.
Sıvılaşma ve yumuşak zemin: neden anılır?
Suya doygun, gevşek kum ve silt tabakalarında deprem sırasında zeminin taşıma gücünü kaybetme ihtimali mühendislik literatüründe sıvılaşma olarak anılır. Her vadi zemini bu riski taşımaz; ancak akarsu ve göl çevresi gibi yeraltı suyunun yüksek olduğu alanlarda etüt raporunda bu konunun değerlendirilmesi beklenir. Rapor riski düşük buluyor ya da gerekli iyileştirmeyi öneriyor olabilir. Yapı sahibinin görevi, bu konuyu etüt firmasına sormak ve raporda açıkça ele alınıp alınmadığını görmektir.
Etüt bir maliyet değil, sigortadır
Zemin etüdü, bütçede küçük bir kalem gibi görünür ve bu yüzden atlanmak istenir. Oysa yanlış temel tipi seçildiğinde ortaya çıkan sorunlar, bodrum sızıntısı, farklı oturma ya da çatlak olarak yıllar sonra kendini gösterir ve onarımı etütten kat kat pahalıdır. Bu nedenle biz projeyi zemin etüdüyle başlatırız; etüt olmadan temel kararı vermeyiz.
Göl çevresinde mevsimsel farklar
Göl ve akarsu çevresinde su seviyesi mevsimle değişir. İlkbahar taşkınları ya da kar erimesi sonrası yükselen seviye, kuru yaz döneminde alınan bir ölçümle yanlış değerlendirilebilir. Etüt firmasına ölçümün hangi dönemde yapıldığını ve olası en yüksek seviyenin nasıl hesaba katıldığını sormak yerinde olur.
Mevcut yapılarda zemin ve risk
Eski bir bina kentsel dönüşüm ya da güçlendirme kapsamında değerlendirilirken, yapının zemin ilişkisi de incelenir. Hafik’teki eski yapılar için süreç ve seçenekler Hafik kentsel dönüşüm sayfasında yer alıyor.
Kısa kontrol listesi
- Arsa satın almadan önce, mümkünse etüt yaptırın ya da satış şartına ekleyin.
- Etüt raporunun mühendis onayını ve yetkili kuruluş bilgisini kontrol edin.
- Rapordaki yeraltı suyu seviyesine göre bodrum kararını yapımcıyla konuşun.
- Statik projede zemin sınıfının rapordakiyle aynı olduğuna bakın.
- Yapım sırasında kazıda farklı zemin çıkarsa mühendise bildirin.
İletişim
Hafik’te parselinizde keşif yapmak için geliriz. 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Deprem yönetmeliği ve haritalar güncellenebilir; bu yazıdaki genel bilgileri ilgili kurumlardan teyit ediniz.