İmranlı’da bir yapının depreme dayanıklılığı, çizilen projeden önce altındaki zeminle başlar. Yüksek plato üzerindeki bir ilçede zemin; yamaç, dere yatağı, düz otlak ve donma derinliği gibi başlıklarla birlikte düşünülür. AlbayrakZ Yapı olarak proje sürecini zemin etüdüyle başlatıyoruz. Bu sayfada İmranlı’da zemin ve deprem güvenliğini kontrol listesiyle anlatıyoruz. Genel bilgi için zemin etüdü rehberimize da göz atabilirsiniz.
Zemin etüdü ne söyler?
Zemin ve temel etüdü, parselde sondaj ya da benzeri araştırmalarla zeminin cinsini, taşıma kapasitesini ve varsa yer altı suyunu belirler. Sonuç bir raporla belgelenir. İmranlı’da bu rapordan şunları bekleriz:
- Zeminin hangi tabakalardan oluştuğu ve taşıma gücü,
- Temelin hangi tipte ve hangi derinlikte kurulacağı,
- Yeraltı suyu veya yüzey suyu birikimi riski,
- Yamaç parsellerde kayma veya heyelan potansiyeli,
- Kışın donan zemin katmanının kalınlığı ve temelin buna göre ayarlanması.
Rapor, statik projenin hesabına girdi olur. Etüt yapılmadan hazırlanan proje, tahmine dayanır. Bu yüzden ruhsat için de gerekli bir belgedir.
Yayla zemininin dikkat çeken yönleri
İmranlı’da zemin koşulları parselden parsele değişir. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
| Parsel durumu | Etütte ve temelde dikkat |
|---|---|
| Düz otlak veya tarla | Üst tabaka bitkisel toprak ise kaldırılır, temel sağlam tabakaya oturur |
| Meyilli arsa | Kayma riski, istinat gereği, yüzey suyu yönü |
| Dere veya çukur yakını | Yüksek yeraltı suyu, yumuşak dolgu ihtimali |
| Eski dolgu alanı | Dolgunun cinsi ve sıkışması, taşıma gücü |
Zemin durumu bilinmeden tahmin yürütülemez; karar etüde göredir. Yamaç parsellerde su yönetimi de projeye girer: yağmur ve kar erimesi suyu binaya değil, binadan uzağa akmalıdır.
Don derinliği ve temel
Kışın donan toprak, sürekli donup çözülen bir döngüye girer ve temelde hareket yaratabilir. Bu yüzden İmranlı’da temel tabanı, don derinliğinin altına indirilir; temel çevresinde de drenaj düşünülür. Ayrıca zemin altı ve temel yalıtımı, yapının altından ısı kaybını da azaltır. Bu konu temel ve bodrum su yalıtımı rehberimizde ayrıntılı ele alınmıştır.
Deprem güvenliği: yönetmelik ve saha
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 1 Ocak 2019’dan itibaren yürürlüktedir. Tasarım depremi, artık il ya da bölge derecesine göre değil, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndan parselin konumuna özel alınan yer ivmesi değerlerine göre belirlenir. Kuzey Anadolu Fay Zonu, Kelkit Vadisi boyunca doğuya, Erzincan yönüne uzanır; İmranlı da bu hatta görece yakın bir bölgede yer alır. Bunu abartmadan söylemek gerekir: deprem riski vardır ve önlem, yönetmeliğe tam uyumdur. Yönetmeliğin ev sahibi açısından ne anlama geldiğini deprem yönetmeliği rehberimizde anlattık.
Yalnız proje değil, sahadaki uygulama
Deprem güvenliği, kâğıttaki projenin sahaya birebir aktarılmasıyla sağlanır. Bu yüzden şantiyede şunlara bakılır:
- Kalıp ve donatı, betondan önce projeye göre kontrol edilir.
- Kullanılan betonun sınıfı, siparişle ve teslim belgesiyle uyuşmalıdır.
- Donatı bindirme boyları, etriye aralıkları ve pas payı projeye uygun olmalıdır.
- Beton döküm sırasında yeterli sıkıştırma ve bakım yapılmalıdır.
- Soğuk havada dökümde donmaya karşı önlem alınmalıdır.
Betonun seçimi ve kontrolü için beton sınıfları rehberimize bakabilirsiniz.
Etüt raporunu okurken sorulacaklar
Zemin etüdü raporu teknik bir belgedir; ama ev sahibinin de birkaç noktayı anlaması, sürece hâkim olması için yeterlidir. Raporu teslim alırken şu soruları sorun:
- Önerilen temel tipi nedir ve neden bu tip seçilmiştir?
- Temel derinliği, don derinliği ve zemin taşıma gücüyle nasıl ilişkilendirilmiştir?
- Yeraltı suyu ya da yüzey suyu için drenaj önerisi var mı?
- Parselde kayma, çökme ya da dolgu riski belirtilmiş mi?
- Rapor, yapının bulunacağı yeri gerçekten temsil ediyor mu, yoksa arsanın başka bir köşesine mi ait?
Sondaj noktasının yapının oturacağı alanı temsil etmesi önemlidir. Büyük bir parselde binayı etütte sondaj yapılan yerden farklı bir köşeye kaydırmak, raporun geçerliliğini sorgulatır. Bu yüzden yerleşim kararını etütten önce netleştirmeyi öneririz.
Küçük ölçekli yapılarda sık yapılan yanlışlar
Kırsal ilçelerde küçük yapılarda “şu kadarcık ev için etüde ne gerek var” düşüncesi yaygındır. Oysa ev küçüldükçe hata payı azalmaz; ailenin yaşadığı yapı için zemin hatası, aynı ölçüde risk taşır. Sık görülen yanlışlar şunlardır: komşunun evinin temeline bakıp kendi parseline aynısını uygulamak, dolgu zemine doğrudan temel atmak, drenajı sonraya bırakmak ve betonu şantiyede gelişigüzel karıştırmak. Hepsinin ortak sonucu, ilk birkaç kışta ortaya çıkan çatlak, oturma ve nemdir. Bunların önüne geçmek için etüt ve proje, yapının büyüklüğünden bağımsız olarak işin ilk adımıdır.
Ağır dam ve eski evler
İmranlı’daki eski evlerde deprem güvenliğini en çok zorlayan unsur, ağır toprak damdır. Bu tür evlerin durumu, kentsel dönüşüm sayfamızda anlattığımız yöntemlerle incelenir. Karar verirken İmranlı kentsel dönüşüm sayfamıza bakabilir, yeni yapı planlıyorsanız konut ve apartman projeleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Devam için
İmranlı’da randevuyla yerinde keşif yapıyoruz. Parselinizin durumunu birlikte değerlendirmek için 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfamızdan yazabilirsiniz. Yönetmelikler ve haritalar güncellenebilir; güncel durumu ilgili idareden ve AFAD’dan teyit edin.