Gölova, coğrafi olarak Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun geçtiği Kelkit Vadisi hattına ve Erzincan’a yakın bir bölgede yer alır. Bu bilgi tek başına korkutucu olmak zorunda değildir, ama bir şeyi kesin kılar: burada yapılan her yapı, küçük bir köy evi de olsa, deprem yönetmeliğine uygun tasarlanıp yapılmalıdır. Ayrıca yamaçlı ve vadili arazi, zemin konusunda ek dikkat ister. Bu sayfada zemin etüdünü, yamaç ve vadi zeminini ve deprem güvenliğini ev sahibi diliyle anlatıyoruz.
Fay hattı bağlamı: abartmadan, ama ciddiye alarak
1939 Erzincan depremi, Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun bölgedeki etkisinin bilinen örneklerindendir. Bu tarihsel bilgi, tedirgin etmek için değil, yönetmeliğe uyumun neden gevşetilemeyeceğini açıklamak için kullanılır. Aynı deprem tehlikesi, sağlam projelendirilmiş, iyi işçilikle yapılmış ve denetlenmiş bir yapıda yönetilebilir. Sorun, projesiz, denetimsiz ve zayıf malzemeyle yapılan yapılarda başlar. Bu nedenle bina deprem yönetmeliği rehberimizi okumanızı öneririz.
TBDY 2018 ve AFAD haritası
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası da konuma özel yer ivmesi değerleri verir; eskiden kullanılan «deprem bölgesi derecesi» yaklaşımı artık güncel sistem değildir. Bu, projenin, parselin koordinatına göre resmi verilerle hazırlanması demektir. Biz bu değerleri sayfada belirtmiyoruz; çünkü doğru değer, parselin konumuna ve zemin sınıfına bağlıdır ve projede mühendis tarafından işlenir.
Yamaç ve vadi zemini
Gölova’nın arazisi yer yer yamaçlıdır; yamaçta zemin şu nedenlerle ayrıca incelenmelidir:
- Stabilite: Eğimli zeminde kayma riski, kar erimesi ve yağışla artabilir.
- Zemin cinsi: Yamaç dolgusu, kaya, kil ya da moloz karışımı olabilir; her birinin taşıma gücü farklıdır.
- Yeraltı suyu ve kaynak suları: Yamaçtan gelen su, temeli ve bodrumu etkiler.
- Vadi tabanı: Dere yatağı yakınında zemin yumuşak, su seviyesi yüksek olabilir; taşkın da düşünülmelidir.
Bu unsurların hepsi etütle anlaşılır. Etüt raporu, temelin tipini ve derinliğini, gerekiyorsa istinat ve drenaj önlemlerini belirler. Etütün mantığını zemin etüdü neden zorunlu yazısında anlattık.
Etüt ve don: takvim sorunu
Yüksek rakımda kar örtüsü ve donmuş toprak, sondaj çalışmasını zorlaştırır. Bu nedenle zemin etüdünü kar erimesine yakın bir dönemde ya da toprak çalışılabilir hale geldiğinde planlamak gerekebilir. Etüt sonucu gelmeden proje kesinleşemeyeceğinden, kısa inşaat sezonunun başında bu adımın bekletilmemesi önemlidir. Bu yüzden ruhsat ve etüt takvimini birlikte yönetmek Gölova imar durumu ve yapı ruhsatı sayfasındaki plana uygun ilerler.
Temel derinliği ve don
Donun etkili olduğu bölgede temel tabanı, don derinliğinin altında olmalıdır. Aksi halde kışın donan zemin şişer, temele ve duvara zarar verir. Temel derinliği zemin etüdü ve statik projede belirlenir; bunu sonradan «tahminen» değiştirmek doğru değildir. Temel çevresinde su tutan bir zemin ise don etkisini artırdığı için drenaj de bu çözümün parçasıdır. Konunun su yalıtımı yönü temel ve bodrum su yalıtımı rehberinde anlatılıyor.
Yığma evler ve hafif çatı
Gölova’daki köy evlerinin bir kısmı yığma taş ya da kerpiçtir ve ağır toprak damla kapatılmıştır. Toprak dam, depremde duvara büyük bir yatay yük bindirir. Çatıyı hafif ve yalıtımlı bir çatıyla değiştirmek, duvar tepesine bağ kirişi yapmak ve büyük boşlukları önlemek, bu evlerin davranışını iyileştirir. Yine de yığma yapıların sınırlı olduğu unutulmamalı; mühendis raporu ve gerekirse yeniden yapım seçeneği ciddiye alınmalıdır. Bu süreç Gölova kentsel dönüşüm sayfasında anlatılmıştır.
Yeni yapıda uygulama kalitesi
Deprem güvenliği kâğıtta değil, şantiyede kazanılır. Beton sınıfının doğru olması, donatının projeye uygun ve yeterli bindirmeyle yerleştirilmesi, etriyelerin kolon-kiriş birleşimlerinde sıklaştırılması ve yapı denetiminin aşamaları kayıt altına alması bu güvencenin parçalarıdır. Soğukta beton dökümü ek tedbir gerektirir. Beton seçimi ve kontrolü beton sınıfı ve hazır beton kontrolü rehberinde, genel ilkeler depreme dayanıklı yapı nasıl yapılır yazısında yer alıyor.
Sondaj öncesi ne hazırlanmalı?
Etüt için parselin sınırı ve yapılacak binanın yaklaşık konumu işaretlenir, sondaj makinesinin ulaşabileceği bir yol bulunur ve varsa parseldeki kaynak, dere ya da eski yapı izleri etüt yapan ekibe bildirilir. Bu bilgi, sondaj noktalarının doğru seçilmesini sağlar ve raporun parsele özgü çıkmasına yardım eder.
Yamakta su: kar erimesi ve kaynak
İlkbaharda kar erirken yamaçtan inen su, temel ve istinat arkasında birikirse hem zemin taşıma gücünü düşürür hem de duvara ek yük bindirir. Bu nedenle yamaç parselde istinat duvarının arkasına drenaj tabakası ve boru, evin çevresine ise su tahliye hattı düşünülür. Parselde kaynak suyu ya da sürekli ıslak bir bölge varsa, evin oturacağı yer buna göre seçilmeli, gerekirse ev yerinden kaydırılmalıdır. Bu konu, etüt raporunda ayrıca belirtilen bir maddedir.
Kontrol listesi
- Yamaç ya da vadi parselde zemin etüdü planlandı mı?
- Temel tabanı don derinliğinin altında mı?
- Statik proje AFAD verisine ve TBDY’ye göre hazırlandı mı?
- Ağır toprak dam varsa hafif çatıya geçiş düşünüldü mü?
- Yapı denetimi ve beton kontrolü şantiyede yapılıyor mu?
Yönetmelik ve harita verileri güncellenebilir; güncel durumu AFAD ve ilgili idareden teyit edin. Gölova’daki parselinizi yerinde inceleyebiliriz. Yeni yapı planlıyorsanız konut ve apartman projeleri hizmet sayfamıza da bakabilirsiniz.
Değerlendirme için 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfasından yazabilirsiniz.