Büyükçekmece’de yeni bir yapı yaptırmak ya da mevcut bir binanın deprem güvenliğini öğrenmek isteyen kişi, işin merkezinde zemini bulur. Çünkü bir binanın dayanımı yalnızca üstündeki yapıya değil, altında durduğu zemine de bağlıdır. Bu sayfa, ilçede zemin etüdünün neden istendiğini, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin (TBDY 2018) yeni yapıyı nasıl etkilediğini ve kıyı ile göl çevresinde nelere bakılması gerektiğini anlatıyor. Genel çerçeve için zemin etüdü neden önemli yazımıza bakabilirsiniz.
Büyükçekmece’de deprem bağlamı nedir?
İstanbul, Marmara Denizi’nin içinden geçen fay hattına yakın bir şehirdir ve 17 Ağustos 1999 depremi bu bağlamda yapı güvenliğinin gündemde kalmasına yol açmıştır. Büyükçekmece de bu bölgenin bir parçasıdır. Deprem tehlikesi, eski “deprem bölgesi derecesi” haritası yerine, bugün konuma özel yer ivmesi değerleri veren AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası (2018) ile ifade edilir. Bu yüzden “bu ilçe kaçıncı derece” gibi bir soru artık güncel sistemde karşılık bulmaz; her parsel için ayrı bir değerlendirme yapılır.
Zemin etüdü ne işe yarar?
Zemin ve temel etüdü, arsanın altındaki zeminin yapısını, taşıma kapasitesini ve yeraltı su durumunu belirler. Bu bilgiler statik projenin girdisidir. Ruhsat için zemin etüdü raporu, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve TBDY çerçevesinde gereklidir.
Etütten çıkan başlıca bilgiler şunlardır:
- Zemin katmanlarının türü ve sıralaması.
- Yeraltı su seviyesi ve olası etkisi.
- Önerilen temel tipi (radye, tekil, sürekli gibi).
- Kazı ve iksa (destek) gereksinimi.
- Zeminin deprem sırasındaki davranışına dair değerlendirme.
Kıyı, göl ve iç kesimde neler değişir?
Büyükçekmece’de kıyı ve göl çevresinde zemin, iç kesime göre farklı özellikler taşıyabilir. Bu nedenle etütten önce “komşu parselde şöyle bir temel yapılmış” bilgisine güvenmek yerine, kendi parselinizin verisine bakmak gerekir. Komşu arsanın zemini benzer olabilir ama etüt yapılmadan bu bilinemez.
| Konum | Öne çıkabilecek konu |
|---|---|
| Kıyı bandı | Yeraltı suyu, nem ve tuzlu havanın betonarmeye etkisi |
| Göl çevresi | Su seviyesi, kazı ve bodrum su yalıtımı |
| İç kesim | Eğim, dolgu ve zemin farklılıkları |
Bu tablo, genel yönlendirmedir; sonuçları etüt belirler.
Yeni yapı için TBDY 2018 ne ister?
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girmiştir. Yeni yapılar bu yönetmeliğe göre tasarlanır ve yapı denetim kuruluşu denetiminde inşa edilir. Süreçte zemin etüdü raporu, statik projeye girer; taşıyıcı sistem seçimi, kolon-kiriş boyutları ve donatı detayları bu bilgiyle belirlenir. Yönetmeliğin genel çerçevesi için TBDY 2018 rehberimize, sağlam yapının ilkeleri için depreme dayanıklı yapı yazımıza bakabilirsiniz.
Betonun kalitesi ve uygulaması
Zemin ve proje ne kadar doğru olursa olsun, sahadaki beton kalitesi sonucu belirler. Beton sınıfının seçimi, dökümü ve bakımı yapıyı doğrudan etkiler; kıyı çevresinde nem ve tuz, beton kalitesini ayrıca önemli kılar. Konuya beton sınıfı seçimi yazımızdan ulaşabilirsiniz.
Mevcut bina için ne yapılabilir?
Eski bir binanın güvenliğinden endişeniz varsa, ilk adım riskli yapı tespitidir. 6306 sayılı Kanun çerçevesinde tespit lisanslı kuruluşlarca yapılır. Sonuca göre güçlendirme veya yeniden yapım seçenekleri değerlendirilir. Bu süreci Büyükçekmece kentsel dönüşüm sayfamızda anlattık.
Sondaj ve laboratuvar: rapor nasıl çıkar?
Zemin etüdü masabaşında yazılan bir belge değildir. Arsada belirli noktalarda sondaj yapılır, numuneler alınır ve laboratuvarda incelenir. Sondaj sayısı ve derinliği, yapının büyüklüğüne ve zemin koşullarına göre etüdü hazırlayan uzmanca belirlenir. Raporda, yeraltı suyu gözlemi, zemin katmanlarının kesiti ve temel önerisi yer alır. Bu raporu okuyan statik proje müellifi, temel sistemini ve kazı planını buna göre şekillendirir. Kıyı ve göl çevresinde yeraltı suyu gözlemine ayrı bir önem verilir.
Bina sahibi için kısa kontrol listesi
- Binanın yapım yılı ve ruhsat belgeleri elinizde mi?
- Geçmişte kat ekleme, kolon kesme, duvar kaldırma gibi değişiklik yapıldı mı?
- Bodrumda su izi, kolon diplerinde çatlak var mı?
- Riskli yapı tespiti için başvuru düşündünüz mü?
Komşu parsel ve kazı güvenliği
Büyükçekmece’de bitişik ya da yakın binaların bulunduğu parsellerde derin kazı yapılacaksa, komşu yapının temeline zarar vermemek için kazı destek sistemi (iksa) planlanır. Bu plan, etüt raporundaki zemin ve yeraltı suyu bilgisine dayanır. Kazıya başlamadan önce komşu binaların durumu belgelenir, kazı sırasında hareket ölçümleri yapılabilir. Göl ve kıyı çevresinde suyun kazıya girmesi, pompalama ve drenaj çözümlerini de gündeme getirir. Bu kalemler baştan bilinmezse hem takvim hem de iş güvenliği risk altına girer.
Ruhsat ve imar ile ilişki
Zemin etüdü ruhsat dosyasının bir parçasıdır. İmar durumu ve ruhsat başvurusu için Büyükçekmece imar durumu ve yapı ruhsatı sayfamıza bakabilirsiniz. İlçe genelindeki diğer hizmetler Büyükçekmece bölge sayfamızda listelenmiştir.
Konuşmak için
Zemin ve yapı konusunda görüşmek için randevuyla yerinde keşfe geliyoruz. 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Yönetmelikler ve haritalar güncellenebilir; burada yazılanlar genel bilgidir, güncel şartları ilgili idare ve uzmanlardan teyit edin.