Kartal’da bir parsele bina yapmayı ya da eski bir binanın deprem güvenliğini sorgulamayı düşünen kişi, önce şu iki kavramla karşılaşır: zemin etüdü ve deprem yönetmeliği. İkisi birlikte çalışır. Zemin etüdü parselin altında ne olduğunu, yönetmelik ise o zeminde yapının nasıl davranması gerektiğini anlatır. Bu sayfa, Kartal’daki arsa ve bina sahipleri için iki konuyu sade bir çerçevede özetler. Sayı vermeyeceğiz; parsele özgü değerleri yalnızca etüt raporu ve resmî harita verir. Genel çerçeveyi zemin etüdü neden önemli ve deprem yönetmeliği TBDY 2018 rehberlerimizde bulabilirsiniz.
Kartal’da deprem bağlamı
Kartal, Marmara Denizi kıyısındaki bir ilçedir ve Marmara’daki fay hattı İstanbul için genel bağlamı oluşturur. 17 Ağustos 1999 depremi de bölge bilincinin parçasıdır. Bu bilgi, panik üretmek için değil, yapı kararlarını ciddiye almak için gereklidir. TBDY 2018 yönetmeliği 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girmiştir; AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası da artık “birinci, ikinci derece deprem bölgesi” yerine konuma özel yer ivmesi değerleri sunar. Kendi parselinizin değerini bu haritadan ve etütten okumanız gerekir.
Zemin etüdü neyi ortaya koyar?
Zemin ve temel etüdü, parselde yapılan sondajlarla zemin tabakalarını, yeraltı suyu durumunu ve taşıma kapasitesini belirler. Rapor mühendise şu soruların cevabını verir:
- Zemin katmanları hangi sırayla ve hangi kalınlıkta?
- Yeraltı suyu var mı, seviyesi nedir?
- Temel tipi ne olmalı: radye, sürekli, tekil, kazıklı?
- Bodrum kat ve iksa gerekir mi?
- Sıvılaşma veya şişme gibi risk var mı?
Bu bilgiler olmadan tasarlanan temel, çoğu zaman ya yetersiz ya da gereğinden fazla pahalı olur.
Kartal’ın üç bandında zemin soruları
Kartal’da sahil bandı, iç kesim ve yamaç kesiminde etüdün odağı değişir. Sahil bandında yeraltı suyu ve dolgu zemin ihtimali dikkatle okunur. İç kesimde komşu binaların temel derinliği ve bitişik yapı ilişkisi öne çıkar. Yamaç kesiminde ise eğim, şev stabilitesi ve yüzey suyunun yönü belirleyicidir. Bu üç bant için de kesin sonucu yalnızca parsel bazlı sondaj verir; komşu parselin raporuna bakarak karar vermek riskli bir kısayoldur.
Yeni yapıda deprem güvenliği nasıl sağlanır?
Yeni yapı için güvenlik zinciri şu halkalardan oluşur:
- Zemin ve temel etüdü: temel tipi ve bodrum kararı.
- TBDY 2018’e göre statik tasarım.
- Yapı denetim kuruluşunun denetimi: ruhsata tabi yapılar için 4708 sayılı Kanun gereği zorunludur.
- Malzeme kalitesi: beton sınıfı ve donatı denetimi.
- Uygulama kalitesi: kalıp, donatı ve beton dökümü kontrolü.
Beton sınıfı seçiminin mantığını beton sınıfı seçimi yazımızda, deprem dayanımının genel ilkelerini ise depreme dayanıklı yapı rehberimizde anlattık.
Eski binada durum nasıl ele alınır?
Eski binada iş etüt yerine tespitle başlar. Binanın yaşı, taşıyıcı sistemi, önceki tadilatlar ve zemin durumu birlikte değerlendirilir. Riskli yapı tespiti 6306 sayılı Kanun kapsamında lisanslı kuruluşlarca yapılır. Sonuç güçlendirme ya da yeniden yapımı gündeme getirir; bu karar için Kartal riskli yapı ve güçlendirme ve Kartal kentsel dönüşüm sayfalarına bakabilirsiniz.
Etüdün maliyeti ve zamanı
Etüt bir maliyet kalemi gibi görünse de yanlış temel tasarımının bedeli çok daha yüksektir. Sondaj sayısı ve derinliği parselin büyüklüğüne, yapının katına ve zemin durumuna göre belirlenir. Süre hava koşullarına ve laboratuvar çalışmalarına bağlıdır; bu nedenle keşif aşamasında yazılı bir takvim istemek makuldür. Etüt raporu ruhsat dosyasının parçasıdır; süreç için Kartal imar durumu ve yapı ruhsatı sayfasına bakabilirsiniz.
Yeraltı suyu ve bodrum: pratik bir konu
Kıyıya yakın parsellerde bodrum kat yapmak istiyorsanız yeraltı suyu ve drenaj sistemi baştan tasarlanmalıdır. Sonradan yapılan su yalıtımı çoğu zaman pahalı ve geçici çözümdür. Bu konuyu temel ve bodrum su yalıtımı rehberimizde ayrıntılandırdık.
Etüt raporunu okurken sorulacak sorular
Raporu teslim aldıktan sonra mimara ve statik mühendisine şunları sormak yararlıdır:
- Önerilen temel tipi neden seçildi, alternatifi neydi?
- Bodrum kat yapılacaksa iksa ve drenaj için ek önlem gerekiyor mu?
- Rapordaki sondaj sayısı parselin büyüklüğü ve yapının katı için yeterli mi?
- Komşu yapıların temel derinliği nedeniyle kazıda özel bir tedbir gerekiyor mu?
- Yamaç veya eğim varsa şev ve istinat kararı raporda ele alınmış mı?
Bu soruların cevabı, yalnızca teknik bir merak değil, bütçe ve takvimin parçasıdır. Örneğin kazı sırasında komşu binaya yakınlık nedeniyle iksa gerekiyorsa hafriyat süresi ve maliyeti değişir. Bu bilgiyi keşif ve etüt aşamasında almak, yapım sırasında sürprizle karşılaşmaktan çok daha ucuza gelir.
Bizim yaklaşımımız
AlbayrakZ Yapı olarak projeyi zemin etüdüyle başlatmayı, statik projeyi TBDY 2018 esaslarına göre hazırlatmayı ve yapım sırasında denetim kuruluşuyla düzenli iletişimi ilke edindik. Randevuyla yerinde keşif yapıyoruz. İlk görüşme için 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Yönetmelikler ve haritalar güncellenebilir; parselinize ilişkin güncel değerleri ilgili idareden ve lisanslı etüt kuruluşundan teyit edin.