Ulaş’ta bir arsaya yapı yaptırmak isteyen kişi, zemin etüdünü çoğu zaman bir ruhsat evrakı olarak görür. Oysa etüt, yapının hangi zeminde duracağını ve temeli nasıl kurmanız gerektiğini söyleyen, binanın en temel güvenlik verisidir. Ulaş, Sivas il merkezinin güneyinde yer alan yüksek bir plato ilçesidir; parsellerin zemin yapısı birbirinden farklı olabilir ve bu farkı tahminle değil, sondajla okumak gerekir. AlbayrakZ Yapı olarak zemin etüdünü ruhsat öncesi isteriz. Konunun genel çerçevesi zemin etüdü neden önemli rehberimizde yer alıyor.
Zemin etüdü neden ruhsat şartıdır?
Zemin ve temel etüdü, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği çerçevesinde yapı ruhsatı için gerekli bir belgedir. Etüt şu soruların cevabını verir:
- Zemin hangi tabakalardan oluşuyor ve taşıma gücü nedir?
- Yeraltı suyu var mı, hangi seviyede?
- Şişme, oturma ya da kayma gibi sorunlu zemin davranışları var mı?
- Hangi temel tipi uygundur: radye, sürekli, tekil ya da kazıklı?
- Don derinliği ve dolgu durumu nedir?
Bu sorular yapı büyüklüğünden bağımsız olarak yanıtlanmalıdır. Çünkü aynı ilçede bile iki parsel birbirinden farklı çıkabilir.
TBDY 2018 ve konuma özel tasarım
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. Bu yönetmelikle birlikte tasarım ivmeleri artık eski “deprem bölgesi derecesi” ile değil, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndan parselin konumuna özgü olarak alınıyor. Zemin sınıfı da bu hesabın bir girdisidir. Yani Ulaş’ta bir parsel için doğru tasarım, hem AFAD verisine hem de o parselde yapılan etüde dayanır. Sayısal değerleri burada vermeyiz; her proje kendi verisiyle hesaplanır. Yönetmeliğin ev sahibi açısından ne anlama geldiğini deprem yönetmeliği rehberimizde anlattık.
Bölgesel bağlam
Türkiye’nin büyük bölümü gibi Sivas ili de deprem riski taşıyan bir bölgededir. Kuzey Anadolu Fay Zonu doğuda Kelkit Vadisi boyunca uzanır ve 1939 Erzincan depremi bu hat boyunca geniş hasar yapmıştır. Bu bağlam abartılmamalı; ancak yapının yönetmeliğe tam uyum içinde tasarlanıp uygulanmasının neden vazgeçilmez olduğunu hatırlatır.
Etüt sonrası temel tipi
Etüt raporu, temel tipi için öneri verir. Genel olarak şu kararlar alınır:
| Zemin durumu | Genel yaklaşım |
|---|---|
| Taşıma gücü yeterli, homojen zemin | Sürekli temel ya da tekil temel |
| Yer yer zayıf ya da farklı oturma riski | Radye temel |
| Yeraltı suyu yüksek | Su yalıtımı ve drenaj; gerekirse tasarım değişikliği |
| Dolgu ya da zayıf üst tabaka | Dolgunun kaldırılması ya da iyileştirme |
Tablo yalnızca genel bir çerçevedir; gerçek karar jeoloji/jeoteknik mühendisinin raporu ve statik projeyle verilir. Bodrum ve temel su yalıtımı konusunu temel ve bodrum su yalıtımı rehberimizde bulabilirsiniz.
Plato konumunun etkisi
Ulaş’ta zemin ve iklim birbirini etkiler. Kışın toprakta oluşan don, temel çevresinde donma-çözülme döngüsüne yol açabilir; bu yüzden temel derinliği don derinliğinin altına indirilmelidir. Yüzeye yakın kaya, dolgu ya da tarım toprağı gibi katmanlar, parselden parsele değişebilir. Yamaçta ya da eğimli arazide istinat gereksinimi doğabilir. Bu sebeple zemin etüdünde yalnızca taşıma gücüne değil, eğim ve drenaj koşullarına da bakılır.
Şantiyede güvenliğin sahaya taşınması
Projedeki güvenlik, sahadaki uygulamayla gerçekleşir. Bu yüzden şantiyede şu kontroller yapılır:
- Temel kazısı açıldığında zeminin etüt raporuyla uyumu görülür.
- Kalıp ve donatı tamamlanınca, beton dökülmeden önce donatı çapı, aralığı ve pas payı kontrol edilir.
- Hazır beton sınıfı ve slump kontrolü yapılır, numune alınır.
- Beton kür süresine uyulur; soğukta korunur.
- Yapı denetim kuruluşu ara kontrolleri kayıt altına alır.
Betonun sınıfı ve hazır beton kontrolü için beton sınıfları rehberimize göz atabilirsiniz.
Etüt raporunu nasıl okumalısınız?
Rapor teknik bir dille yazılır ama ev sahibinin de bakması gereken birkaç bölümü vardır. Sondaj sayısı ve derinliği parselin büyüklüğüne yeterli mi? Raporda önerilen temel tipi statik projedeki temel tipiyle aynı mı? Yeraltı suyu gözlemi varsa, bu bilgi bodrum ve temel su yalıtımı kararına yansımış mı? Ayrıca raporda “sıvılaşma”, “şişme” ya da “oturma” gibi bir risk belirtilmişse bunun için tasarımda ne yapıldığını proje müellifine sormak gerekir. Rapor ile proje arasındaki her uyumsuzluk, şantiyede sorun olarak karşınıza çıkar.
Sondaj zamanı ve mevsim
Sondaj ve arazi deneyleri mevsimden etkilenir. Karla kaplı ya da donmuş zeminde makinenin parsele girmesi güçleşir; don, üst tabakanın gerçek davranışını da maskeleyebilir. Ulaş’ta etüdü ilkbaharda ya da sonbaharın başında yaptırmak, hem ulaşım hem de veri kalitesi açısından yararlıdır. Kışa sıkışan projelerde etüt, proje ve ruhsat hazırlığının en başına alınmalıdır.
Mevcut binalar için
Yeni yapı dışında, Ulaş’ta eski bir binası olanlar için de zemin ve yapı sağlığı önemli olabilir. Riskli yapı tespiti lisanslı kuruluşlarca yapılır; sonucuna göre güçlendirme ya da yeniden yapım gündeme gelir. Bu konu Ulaş kentsel dönüşüm sayfamızda anlatılıyor.
İzin ve mevzuat notu
Ulaş Belediyesi ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediye, dışında Sivas İl Özel İdaresi yetkilidir. Etüt yaptıracağınız kuruluşun yetkili olup olmadığını ve raporun idarece kabul edilip edilmediğini önceden teyit edin. Yönetmelikler güncellenebilir; güncel durumu ilgili idareden öğrenin.
Parselinizin etüt ve proje sürecini konuşmak için 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Keşif için Ulaş’a geliyoruz.