Yıldızeli’nde bir yapı yapmadan önce zemin hakkında ne bildiğinizi düşünmek gerekir. Geniş bir alana yayılan ilçede zemin koşulları ilçe merkezinde, ana yol çevresinde, köylerde ve kaplıca çevresinde farklılık gösterebilir; aynı ilçenin iki parseli birbirinden çok farklı davranabilir. Bu farkı görebilmenin yolu tahmin değil, parselde yapılan zemin etüdüdür. AlbayrakZ Yapı olarak zemin etüdünü ruhsat öncesi isteriz. Konunun genel çerçevesi zemin etüdü neden önemli rehberimizde yer alıyor.
Zemin etüdü ne verir?
Zemin ve temel etüdü, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği çerçevesinde ruhsat için gereken belgedir. Etüt şu bilgileri sağlar:
- Zemin tabakaları ve taşıma gücü,
- Yeraltı suyu varlığı ve seviyesi,
- Şişme, oturma ya da kayma riski,
- Zemin sınıfı ve temel tipi önerisi,
- Don derinliği ve dolgu durumu.
Bu veriler olmadan statik proje sağlıklı yapılamaz. Yapının küçük ya da büyük olması, etütten muaf olma anlamına gelmez.
Yıldızeli’nde farklı zemin ortamları
İlçe içindeki üç ortamda zemin okumasında farklı noktalara bakılır:
| Ortam | Etütte öne çıkan konu |
|---|---|
| İlçe merkezi | Eski dolgular, mevcut yapı çevresi, yeraltı suyu |
| Ana yol çevresi | Geniş açıklıklı yapılar için taşıma gücü ve oturma |
| Köyler ve tarım arazisi | Eğim, drenaj, yüzeydeki organik tabaka |
| Kaplıca çevresi | Sıcak su ve yeraltı suyu koşulları, malzeme dayanımı |
Bu tablo genel bir çerçevedir; her parsel kendi etüdüyle değerlendirilir.
Kaplıca ve sıcak su kaynakları çevresinde
Yıldızeli’nde jeotermal kaynakların bulunduğu kesimlerde zemin ve yeraltı suyu koşulları özel inceleme isteyebilir. Sıcak su, zeminin özelliklerini ve yeraltı suyu rejimini değiştirebilir; ayrıca sıcak ve kükürtlü ortam donatı, metal ve boya gibi malzemelerin ömrünü kısaltabilir. Bu nedenle bu tür parsellerde etüt raporuna dayanarak temel ve su yalıtımı tasarımının ayrıca gözden geçirilmesi gerekir. Kaynak koruma alanı içinde yapılaşma için ilgili idarelerin görüşü alınmalıdır. Temel su yalıtımına dair ayrıntı temel ve bodrum su yalıtımı rehberimizde mevcut.
TBDY 2018 ve konuma özel tasarım
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. Artık tasarım değerleri, eski “deprem bölgesi derecesi” yerine AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndan parselin konumuna özel olarak alınır. Zemin sınıfı da hesabın bir girdisidir. Yani Yıldızeli’nde bir parsel için doğru tasarım, hem AFAD verisine hem de o parselde yapılan etüde dayanır; aynı ilçede iki parsel için tasarım koşulları farklı olabilir. Sayısal değerleri burada vermiyoruz; her proje kendi verisiyle hesaplanır. Yönetmeliği deprem yönetmeliği rehberimizde anlattık.
Bölgesel bağlam
Sivas ili deprem riski taşıyan bir bölgede yer alır. Kuzey Anadolu Fay Zonu doğuda Kelkit Vadisi boyunca uzanır; bu bağlam, yönetmeliğe tam uyumun neden vazgeçilmez olduğunu hatırlatır. Yıldızeli için özel bir risk değeri söylemek doğru olmaz; parselin tasarım verisi AFAD haritasından alınır.
Temel tipi nasıl seçilir?
| Etüt sonucu | Genel yaklaşım |
|---|---|
| Taşıma gücü yeterli, homojen zemin | Sürekli ya da tekil temel |
| Farklı oturma riski | Radye temel |
| Yüksek yeraltı suyu | Drenaj, su yalıtımı ve tasarım gözden geçirme |
| Dolgu ya da zayıf üst tabaka | Kaldırma ya da iyileştirme |
Gerçek karar jeoloji/jeoteknik mühendisinin raporu ve statik proje ile verilir.
Şantiyede güvenliğin sahaya taşınması
- Kazı açıldığında zeminin etüt raporuyla uyumu görülür.
- Kalıp ve donatı tamamlanınca, beton dökülmeden önce donatı çapı, aralığı ve pas payı kontrol edilir.
- Hazır betonun sınıfı ve kıvamı denetlenir, numune alınır.
- Beton kür süresine uyulur, soğukta korunur.
- Yapı denetim ara kontrolleri kayıt altına alınır.
Beton kontrolü için beton sınıfları rehberimize bakabilirsiniz.
Etüt raporunu okurken
Rapor teknik bir dille yazılır; ancak ev sahibinin de bakması gereken bölümler vardır. Sondaj sayısı ve derinliği parsele yeterli mi? Raporda önerilen temel tipi statik projedeki temelle aynı mı? Yeraltı suyu gözlemi varsa, bu bilgi temel ve bodrum su yalıtımına yansımış mı? Raporda “şişme”, “oturma” ya da “dolgu” gibi bir risk belirtilmişse tasarımda buna karşı ne yapıldığını proje müellifine sorun. Rapor ile proje arasındaki her uyumsuzluk, sahada sorun olarak geri gelir.
Sondaj zamanı ve erişim
Geniş bir alana yayılmış köylerde sondaj makinesinin parsele ulaşması kışın zor olabilir. Karlı ya da donmuş zeminde arazi deneyleri de olması gerekenden farklı sonuç verebilir. Bu yüzden zemin etüdünü ilkbaharda ya da sonbahar başında yaptırmak, hem erişim hem de veri kalitesi açısından tercih edilir.
Mevcut binalar
Eski bir binanız varsa zemin ve yapı sağlığı için riskli yapı tespiti yapılabilir; bu, lisanslı kuruluşların işidir. Süreç için Yıldızeli kentsel dönüşüm sayfamıza bakın.
İzin ve mevzuat
Yıldızeli Belediyesi ve mücavir alan sınırları içinde belediye, dışında Sivas İl Özel İdaresi yetkilidir. Etüdü yapan kuruluşun yetkisini ve raporun idarece kabulünü önceden teyit edin. Yönetmelikler güncellenebilir; güncel durumu ilgili idareden öğrenin.
Etüt ve proje sürecini konuşmak için 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Keşif için Yıldızeli’ne geliyoruz.