Zeytinburnu’nda bir yapının depreme dayanıklılığı, binanın üzerindeki beton ve demirin yanında altındaki zeminle de belirlenir. İlçe Marmara kıyısındadır; geçmişte kıyı bandında dolgu alanları, sanayi kökenli düz araziler ve daha yüksek yerlerdeki eski yerleşim bölgeleri birlikte var olmuştur. Bu çeşitlilik, “Zeytinburnu zemini şöyledir” diye tek cümlelik bir yargı vermeyi zorlaştırır. Bu sayfa, Zeytinburnu’nda zemin etüdünün ne verdiğini ve deprem güvenliğinin nasıl sağlandığını anlatır. Genel bilgi için zemin etüdü nedir, neden zorunludur rehberimize de bakabilirsiniz.
Zemin etüdü ne yapar?
Zemin ve temel etüdü, yapının oturacağı zeminin türünü, taşıma gücünü, oturma eğilimini ve yeraltı suyu durumunu ortaya koyan jeolojik ve geoteknik çalışmadır. Parselde sondaj yapılır, örnekler laboratuvarda incelenir ve sonuçlar bir raporda toplanır. Rapor temel türünü (radye, sürekli, tekil ya da kazıklı), gerekli zemin iyileştirmesini ve bodrum için su yalıtımı ihtiyacını belirler. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve TBDY çerçevesinde bu rapor ruhsat için gereklidir; raporsuz bir proje, temeli tahminle çizmek anlamına gelir.
Zeytinburnu’nda zemin neden değişkendir?
- Kıyı bandı. Denize yakın parsellerde yeraltı suyu seviyesi yüksek olabilir; bodrum kazısında su gelme ve yalıtım ihtiyacı ön plana çıkar.
- Dolgu geçmişi olan alanlar. Doğal olmayan dolgu tabakaları sıkışabilir ve eşit olmayan oturmalara yol açabilir; etütte kalınlığı ve niteliği araştırılır.
- Eski sanayi kökenli parseller. Önceki kullanımdan kalan yeraltı yapıları, eski temeller ve zemin kirliliği ihtimali ayrıca sorgulanır.
- Ana arterlere yakın alanlar. Titreşim ve altyapı hatları kazı planını etkileyebilir.
Bunların hangisinin sizin parselinizde geçerli olduğunu yalnızca sondaj ve inceleme söyler.
Marmara’daki fay ve Zeytinburnu
İstanbul’un depremselliği, Marmara Denizi içinden geçen fay hattı ve 17 Ağustos 1999 depremi bağlamında ele alınır. Kıyı ilçelerinden biri olarak Zeytinburnu’nda da yapı güvenliği tasarımın merkezindedir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi ve yeni yapılarda zemin sınıfını ve konuma özel yer ivmesi değerlerini esas alır. AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası (2018) “deprem bölgesi derecesi” vermek yerine konuma özel yer ivmesi değerleri sunar. Yönetmeliğin ev sahibi için anlamını deprem yönetmeliği TBDY 2018 yazımızda anlattık.
Zemin raporu projeyi nasıl yönlendirir?
| Rapor bulgusu | Projeye etkisi |
|---|---|
| Taşıma gücü yeterli, yeraltı suyu derinde | Daha sade temel çözümü mümkün olabilir |
| Yumuşak ya da sıkışabilir katman | Radye ya da kazıklı temel, zemin iyileştirme |
| Yüksek yeraltı suyu | Su yalıtımı, drenaj ve bodrum tasarımı öne çıkar |
| Dolgu tabakası | Dolgunun geçilmesi ya da iyileştirilmesi gerekebilir |
| Bitişik bina temeli daha sığ | Kazıda iksa ve komşu binayı destekleme planı |
Tablo genel bir çerçevedir; gerçek çözümler ilgili mühendislerin hesaplarıyla belirlenir.
Bitişik binalar ve kazı güvenliği
Zeytinburnu’ndaki birçok parselin iki yanında yakın bir komşu bina bulunur. Bu, kazının rastgele değil, kontrollü yapılmasını gerektirir. Kazı öncesi komşu binanın fotoğraflı durum tespiti, gerekli hâllerde iksa (kazı destek) sistemi, yeraltı suyunun kontrollü tahliyesi ve kazı sırasında ölçümle takip, uygulamanın parçalarıdır. Ayrıca yeni binanın komşu binaya çok yakın olduğu yerlerde, iki yapının deprem sırasında birbirine çarpmaması için derz (ayrık bırakma) mesafesi tasarımda dikkate alınır. Bu ayrıntılar, imar durumundaki çekme mesafeleriyle birlikte okunmalıdır; bunun için Zeytinburnu imar durumu ve yapı ruhsatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Tasarım kadar uygulama da önemlidir
Doğru hesaplanmış ve çizilmiş bir proje, sahada doğru uygulanmazsa amacına ulaşmaz. Betonun sınıfı ve dökümü, donatının yerleşimi ve paspayı, kalıp kalitesi ve yapı denetiminin kontrolleri deprem performansının bir parçasıdır. Bu başlıklara beton sınıfları ve hazır beton kontrolü ile depreme dayanıklı yapı nasıl yapılır yazılarımızdan ayrıntılı ulaşabilirsiniz.
Mevcut bina için belirtiler ve adımlar
Eski bir binada şu belirtilere dikkat edin: kolon ve kirişlerde çatlak, pas izli beton dökülmesi, zeminde eğim, bodrumda kalıcı su, kapı ve pencerelerin sıkışması. Bunlardan birkaçı bir arada görülüyorsa bir mühendis incelemesi yaptırmak doğru ilk adımdır. Sonucun ardından yapı riskli bulunursa lisanslı kuruluşlarca riskli yapı tespiti yapılır ve 6306 sayılı Kanun kapsamında süreç ilerler. Ayrıntılı süreç için Zeytinburnu kentsel dönüşüm sayfamıza bakabilirsiniz. Güçlendirme ya da yeniden yapım kararı için güçlendirme mi yeniden yapım mı rehberimiz yardımcı olur.
Şantiyede zemin çalışması nasıl yürür?
Sondajlı etüt ruhsat öncesinde yapılır. Yapım başladığında ise hafriyatın açtığı yüzeyin etüt raporundaki tabakalarla uyuşup uyuşmadığı kontrol edilir; beklenmeyen bir tabaka ya da su gelişi varsa proje mühendisiyle birlikte karar verilir. Kazı çukurunda yağmur suyunun birikmesi, komşu yola ve altyapıya zarar verecek şekilde toprak kaymasının önlenmesi ve temel betonunun uygun koşullarda dökülmesi, şantiye disiplininin parçalarıdır. Yapı denetim kuruluşu bu aşamaların ruhsata uygun yürütüldüğünü tutanaklarla belgeler; kuruluşun görevleri için yapı denetim firması ne yapar yazısına göz atabilirsiniz.
İlgili sayfalar
Yeni bina düşünüyorsanız Zeytinburnu konut ve apartman projeleri, tadilat için Zeytinburnu tadilat ve renovasyon sayfalarına bakabilirsiniz. İlçenin geneli için Zeytinburnu sayfamız hazır.
Bu sayfa genel bilgi içindir; mevzuat, yönetmelik ve haritalar güncellenebilir, güncel durumu Zeytinburnu Belediyesi, AFAD ve ilgili kurumlardan teyit edin. Parselinizde ya da binanızda zemin ve deprem değerlendirmesi için 0533 659 21 71 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Keşif randevuyla yapılır.